Haber Arşivi

Sivrihisar Haberleri

VAKIF NE DEMEK?

Toplum yararı ve insanların refahı bağlamında şüphesiz vakıf uygulamalarının ayrı bir yeri vardır. Türk tarihinin sosyal, kültürel ve ekonomik hayatında önemli rol oynayan, dini, hukuki ve sosyal bir müessese olan vakfı, “ben” ve “öteki” arasındaki etkileşim ve dayanışma ruhunu somutlaştıran bir müessese olarak değerlendirmek mümkündür. Yani bir kişi mülkiyetine sahip olduğu menkul veya gayr-i menkullerinden bir bölümünü veya tamamını, Allah rızasını gözeterek halkın herhangi bir ihtiyacını gidermek üzere dini, hayr ve içtimai bir gayeye ebediyen tahsis ederse malını vakfetmiş, bir vakıf müessesesi kurmuş demektir. 1

Toplumda ihtiyaçların sebebi ne olursa olsun vakfın amacı, mevcut olan yoksulluğa çare bulmaktır. Tarihi süreç dikkate alındığında, İslam ve Türk kültürünün teşkil ettiği yönetim anlayışına göre, devletin temel vazifesi, adaleti sağlamak, ahalinin can ve mal emniyetini temin etmek ve insanlara dilediği gibi inanma ve kendini geliştirme fırsatı vermekten ibarettir. Bunların dışında kalan ve bir toplumun gelişmişlik ve refah düzeyini gösteren eğitim, kültür, sağlık ve sosyal hizmet faaliyetlerini gerçekleştirmek görevi, sivil toplum kuruluşlarına bırakılmıştır. Özellikle eğitim ve sağlık hizmetlerine yönelik harcamalar vakıflar yoluyla yapılmıştır. 2

İslam dininin hayır ve yardımlaşmaya dair prensipleri ve ahirete dönük mükafat telkinleri, dini ve hayır kurumları oluşturmak hususunda başta yöneticiler olmak üzere bütün Müslümanları harekete geçirmiş, topluma hizmet eden bir çok müesseseler kurmada adeta yarış etmelerine vesile olmuştur. Vakıf kuranlar bu gayeyi tahakkuk ettirmek adına, gönüllü olarak bir çok varlıklarını vakfetmişlerdir. 3

Osmanlı Devletinin Eskişehir ve civarındaki erken devir vakıf uygulamalarını ve bu teşekküllerin mali ve iktisadi siyasetini anlayabilmek için tahrir defterlerini incelemek zaruri görünmektedir. Bölge vakıflarını konu alan tahrir defterlerinde Eskişehir ve Karacaşehir birlikte mütalaa edilerek nahiye olarak tanımlanmış, bunların dışında Seyyidgazi, Günyüzü, İnönü ve Bilecik’ten oluşan dört nahiye daha gösterilmiştir.

Sivrihisar’a 39 kilometre uzaklıkta bulunup 1991 yılında Sivrihisar’dan ayrılarak müstakil ilçe yapılan Günyüzü, 16. Yüzyıl vakıf kayıtlarında Sultanönü livası nahiyelerinden biri olup daha sonra Sivrihisar’a bağlanmış, gerek nahiye merkezinde gerekse mülhakatında vakıflar kurulmuş ve bunların devamı için vakıf mülkleri oluşturulmuştur. Dini ve hayrı hizmetleri esas alan ve İslam vakıf hukukuna uygun biçimde Osmanlı Devletinin yıkılışına kadar varlıklarını sürdüren bu kurumlardan günümüze intikal edenleri yok denecek kadar azdır.

***

VAKIF NEDİR?

Vakıf, Allah ve insan sevgisinden doğmuş mukaddes bir müessesedir. Vakfın toplumda ilgi görmesinin sebebi: Dünya’da zikr-i cemil ahirette Allah’a kurbiyyet” yani dünyada güzel bir şekilde anılmak, ahiret de Allah rızasına ermek şeklinde özetlenmiştir.

Vakıf medeniyeti, vermenin zevkine erme medeniyetidir. Yüzyıllar boyu vakıflar, Türk – İslam dünyasında fertler arasında yardımlaşma ve dayanışma vasıtası olarak karşılıklı sevgi bağının kurulmasında büyük rol oynamıştır. Fert planında ise, dünyevi ve uhrevi hayır ve saadete vesile olmuştur.

Vakıflar Osmanlı devlet nizamının kurulması ve devamında yapıcı temel faktörlerden biri olmuştur dersek abartmış olmayız. Medeniyetimizin gelişmesinde vakıflar büyük rol oynamıştır.

Will Durant “İslam Medeniyeti” isimli eserinde; “İslam medeniyetini temayüz ettiren insan ve eserleridir” diyor. Sivrihisarlı Prof. Dr. Mehmed Kaplan “Nesillerin Ruhu” isimli kitabında; “Eski Türk medeniyetinin tezahürü olan eserlerde kendimize has güzel bir üslup vücuda getirdiğimiz, dünyaca paylaşılıyor. Bir Türk camisi çeşmesi, halısı, kilimi, şiiri ve bestesi kolayca tanınır, her üslup gibi bu üslupta vücuda geldiği şartların mahsulüdür” diyor. İşte bu şartları ve iklimi hazırlayan unsurlardan biri de vakıflar olmuştur. Din, iman, Allah ve ahiret inancı, sevdiğini Allah için sevmek prensibi olmuştur.

Halkın vakıflara bakış açısını göstermesi bakımından Şu hikaye çok ilgi çekicidir. Allah’ın izni ile bütün mahlukatın dilinden anlayan ve hükmeden Süleyman (a.s.), hayvanları davetine uymayan, hüdhüd kuşunun azarlanınca, bütün aczine ve çaresizliğine rağmen karşı tavır alması üzerine, Süleyman (a.s.) ona kendisine ne yapabileceğini sorar.

Hüdhüd kuşu da “yetim kişilerin evlerinin damından ve vakıf olan yerlerden toprak alır sarayının üstüne atar seni perişan ederim” der. Süleyman (a.s.) da ürperir “elhak yaparsın” der geri çekilir. Bu olay olmuştur olmamıştır o önemli değildir. Asıl olan halkın konuya nasıl yaklaştığının göstergesidir.

Bir dost, Mahmud-u Sani vakfına ait kiraladıkları tarladan işlerini bitirip kendi tarlalarına giderken, vakıf toprağının tarlalarına gitmemesi için, babasının başlarında durup pullukları yıkattığını anlatmıştı. Kul hakkı geçtiğinde helallaşmak mümkündür. Amme ve vakıf hakkını üzerine geçirenlerin, helallaşıp bağışlanmasının imkansızlığı daima göz önünde tutulmalıdır.

Sivrihisar’daki cami, medrese, çeşme ve hamamlar genellikle vakıf eserleri olup ayrıca bunlara vakfedilen emlak gelirleri ile vakıf eserlerin yaşaması sağlanmak istenmiştir. Bu cümleden olarak Kurşunlu Cami’ne 40 kadar dükkan geliri, Hoşkadem Cami’ne 17 dükkan kirası, Nemane Çeşmesi’ne çarşı ve arastada bazı dükkanların gelirlerinin vakfedildiği bilinmektedir.

Orhan Keskin – Bütün Yönleriyle Sivrihisar

1- Bahaeddin Yediyıldız, “Osmanlılar Döneminde Türk Vakıfları Ya Da Türk Hayrat Sistemi”, Osmanlı, Yeni Türkiye Yay., C. 5, Ankara 1999, s.17; M. Fuad Köprülü, İslam ve Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları ve Vakıf Müessesesi, Akçağ Yay., Ankara 2005, s. 295.
2- Murat Çizakça, “Osmanlı Dönemi Vakıflarının Tarihsel ve Ekonomik Boyutları”, Türkiye’de Hayırseverlik Vatandaşlar, Vakıflar ve Sosyal Adalet, (Editörler, Rana Zincir-Filiz Bikmen), İstanbul 2006, s. 21.
3- İlhan Akbulut, “Vakıf Kurumu, Mahiyeti ve Tarihi Gelişimi”, Vakıflar Dergisi, Sayı XXX, Ankara 2007. s. 64.

***

Keywords: Güncel haber, Sivrihisar Haber Arşivi, Sivrihisar haber portalı, Sivrihisar Haberleri, Son Dakika Sivrihisar Haberleri,

Add Comment

Click here to post a comment

logo

Facebook Sayfa