Genel

Sivrihisar Nerenin İlçesi

Sivrihisar, Eskişehir iline bağlı bir ilçedir.

Sivrihisar Antik doğu, batı ve güney yollarının bir kavşak noktasında bulunması ayrıca savunulması kolay bir mevkie sahip olması bakımından tarihte büyük önem kazanmıştır. Bu sebepten M.Ö. 7. yüzyılda  Frigler zamanında iskan edildiği anlaşılmaktadır. Ancak çevresinde bulunan Pessinus, Gordion ve Mideon gibi büyük Frig şehirlerinin tesirlerinden kurtulamayarak büyüyememiştir. Roma Çağı’nda şehrin önemi anlaşılmış ve gereken önem verilmiştir. Bizans döneminde ise büyük bir yerleşim yeri olmuş ve Justinianapolis adını almıştır. Kent bu dönemde merkez haline getirilmiş ve metropolitlik derecesine yükseltilmiştir.

Sivrihisar Ne Zaman İlçe Oldu ?

Sivrihisar ilçesi Etiler, Frigler, Roma, Bizans döneminde büyük yerleşim yeri ve idari merkezdir. Selçuklu dönemleri ile Osmanlıların ilk devirlerinde vilayet merkezidir. Sultan I. Murat döneminde Osmanlı Devleti sınırlarına dahil edilmiştir. II. Bayezid ve Kanuni döneminde vilayet ve mutasarrıflık merkezi idi. 17. y.y.’a kadar da Bursa Hüdavendigar sancağına bağlıdır. Hızlı bir gelişim gösteremeyen Sivrihisar 1684 yılında Kazâ haline getirilmiştir. 1845 yılında Osmanlı vilayet teşkilatının kuruluşu ile Ankara’ya, 1912 yılında ise Eskişehir sancağına bağlanmıştır.

Tarihinin en eski zamanlarından itibaren hep kent merkezi olan Sivrihisar, 20 Eylül 1921 yılında Yunan işgalinden kurtarılmış ve Cumhuriyet devrinde (1925) ilçe olarak Eskişehir iline bağlanmıştır. Halen Eskişehir’in en büyük ilçesidir.

Sivrihisar Tarihi – Sivrihisar’ın İdari Teşkilattaki Yeri

H. 1155 – M. 1743 yılından H. 1278 – M. 1861 tarihine kadar Günyüzü ve Yurka-Yörükler kazası Sivrihisar’a bağlı idi. 1355 yılında Orhan Bey’in oğlu Süleyman Bey’in Ankara’yı alması ile birlikte Osmanlıların eline geçti. Daha sonraları Karamanoğulları Beyliği ile el değiştirmelerden sonra kent kesin olarak 1405 yılında, Çelebi Sultan Mehmed zamanında Osmanlı sınırları içine alınmıştı. Tapu tahrir defterlerinin tetkikinde, Sivrihisar nahiyesinin Sultanönü Sancağına değil de, özel statü ile Hüdavendigar Sancağına bağlı bulunduğu görülmektedir.

Sivrihisar’ın 15-16. yy. da sınırları: Güney ve güneydoğuda Sakarya nehri tabii sınırları ise de bugünkü Polatlı, Haymana, Beypazarı ve Günyüzü’ne bağlı birçok köylerin Sivrihisar’a tabi olduğu görülür.

Kuzeyde: Porsuk Çayının kuzeyinde Mihalıççık yayalık alanları dışında kalan, Sakarya Nehri’ne kadar olan köyler.

Batıda: Sultanönü Sancağının Karacaşehir nahiyesinin bittiği yerde, Sakarya Şeydi Suyu hudut olarak Sivrihisar nahiyesi başlar.

Sivrihisar 17. yy. dan (1684) 19. yy. a kadar Hüdavendigar (Liva) Sancağına bağlı bir kaza olarak kaldı. H. 1260 – M. 1880 senesinde Osmanlı vilayet teşkilatı kurulmuştu. Elde edilen kayıtlara göre Sivrihisar’da kaza teşkilatının 1297/1862 yılında kurulduğu (1845) ve 1846’da Ankara vilayetine bağlı bulunduğu, ilk adı, yol üzerinde olduğundan Seferihisar ve Sifrihisar olup, İzmir Seferihisar’la yazılım beraberliği sebebi ile iltibasa mahal bırakmamak üzere, H. 1310 – M. 1892 yılında adının kullanıldığı şekli ile Sivrihisar’a dönüştürüldüğü, Sivrihisar ismini, kuzeyindeki sivri kayalar üzerindeki Hisar’dan aldığı (H. 1328) M. 1915 senesinde de Eskişehir’e bağlandığı, o tarihten beri aynı vilayete bağlı olarak zamanımıza kadar geldiği bilinmektedir.

Kaza olarak ilk kuruluşunda (116) köyü ile Günyüzü namında bir nahiyesi vardı. 1891’de iğciler, Çanakçı, Yıldızlı, Yenice, Etrek, Kocahacılı, Kargalı, Türk- taciri köyleri ile 1320/1902’den evvel Kara Hamzalı, Karsaklı, Yassıhüyük, Abdülkerim ve Polatlı köyleri, Günyüzü nahiyesinden alınarak Haymana Kazasına verildi. Sarıobası, Kapulu, Gürsöğüt, Gencali Kebir, Yalnız Çam, Kargı, Mahmudlar, Cenker köyleri, Sivrihisar merkez kazasından ayrılarak Beypazarı kazasına verildi. 1926 senesinde Yassıhüyük, Karacaahmed, Çekirdeksiz ve Tatlıkuyu köyleri kaza haline getirilen Polatlı’ya bağlandı. 1929 senesinde de vilayet merkez kazasına bağlı Çifteler nahiyesinden Nasriye köyünün kazamıza tespit edilmektedir. 1930 senesinde Kaymaz köyüne 13 köy bağlanmak sureti ile, yeni bir nahiye teşkilatı kurulmuştur. Böylece merkeze bağlı (62) köy, Günyüzü nahiyesine bağlı (18) köyle Sivrihisar’ın 93 köyü olmuştu.*

* Hasan Ayhaner’in öze arşivi. Kaymakam Cemal Tarlan’a ait “Sivrihisar Kazası” isimli etüd.

Günyüzü bucağı, 20. 05. 1990 tarih ve 20523 sayılı Resmi Gazete (s. 30) de yayınlanan 130 ilçe kurulması hakkındaki kanuna göre, 17 köyü ilçe oldu. 01. 08. 1990 tarihinde Günyüzü ilçesine bağlanan Hamamkarahisar köyü, yapılan plebisit sonunda Sivrihisar’da kalmayı istedi. Halkının isteği doğrultusunda il genel meclisi 30 Mayıs 1993 günlü oylama ile Hamamkarahisar köyünün Sivrihisar’a bağlanmasını onayladı. Böylece Günyüzü’ne (16) köy gitmiş oldu. 1975 yılında Yunak ilçesine bağlı Kaldırım köyü Sivrihisar’a bağlandı. Karaçam köyü Sivrihisar’dan ayrılıp Mihalıççık ilçesine gitti.

Halen Sivrihisar’ın 62 köyü, 3 beldesi ve 27 yaylası vardır. Yaylalarından 16 sı (köy gibi) yaz ve kış ikamet ediliyor. 7 si yazlık, 4 ünde (ikamet edilmiyor) sönüktür. Sivrihisar’ın (Kaymaz, Dümrek ve Nasreddin Hoca olmak üzere (3) beldesi 12 Kasım 2012 tarih ve 6360 sayılı kanun gereği diğer köylerle birlikte mahalleye dönüştü.

***

Kaynaklar:
Orhan Keskin – BÜTÜN YÖNLERİYLE SİVRİHİSAR
1- T. Özalp, Sivrihisar Tarihi, s. 1961 s. 13.  T. Özalp, Sivrihisar Tarihi, s. 1961 s. 13.
2- Aşıkpaşazade T. Tevarih ül Al-i Osman Künbül Ahbar c. V. s. 177.
3- Osmanlı Devleti Aliyesinde XIX. yy. 2. yarışma kadar ‘Nahiye: Coğrafi ve idari anlamda bir çevreyi, bazan da geniş bir bölgeyi ifade ediyordu/ (H. Doğru. XV-XVI yy. da Sivrihisar.)
4- XV-XVI. Yüzyılda Eskişehir ve Sultanönü Sancağı s. 87.

widget logo - Sivrihisar Nerenin İlçesi
sivrihisar sehrengizi 1 - Sivrihisar Nerenin İlçesi