Genel

Sivrihisar Kazâsı

Kazâ, ilçe demektir.

Sivrihisar Kazâsı Hakkında

Sivrihisar Kasabası’nın havası gayet latif ve ceyyid, suları leziz ve hoş-güvârdır. Kazanın cihet-i garbisinden Kütahya suyu ve cenûb cihetinden Sakarya nehri cereyan ederek pek çok mezâri‘i irvâ ve iskâ ile merkez-i kazaya sekiz saat mesafedeki Sasılar karyesi civarında yekdiğeriyle ittisal ve Mihalıççık cihetine doğru cereyan eder.

Vilayet sistemine geçilmesini müteakip Ankara vilayetinin merkez sancağına bağlanan Sivrihisar kazası, uzun süre bu mülki ve idari statüsünü muhafaza etti. 1907 yılında Sivrihisar kazası dahilinde merkez ve Günyüzü nahiyeleri mevcuttu. Aynı yıl kaza merkezi Sivrihisar kasabasında 3660 erkek, 3862 kadın Müslim, 1889 erkek, 2104 kadın Gayr-i Müslim nüfus vardı. Kaza dâhilindeki köylerde 12431 erkek, 12505 kadın Müslim, 111 erkek, 73 kadın Gayr-i Müslim nüfus mevcuttu. Kazanın toplam nüfusu, 16091 erkek, 16276 kadın Müslim, 2000 erkek, 2177 kadın Gayr-i Müslim idi. Sivrihisar kazasında 128 cami ve mescit, 20 medrese, 109 sıbyan mektebi, 600 dükkân, 8 han, 32 tekke, 4 hamam, 30 kahvehane, bir kütüphane ve bir kilise ile 6700 hane mevcuttu. Sivrihisar kasabasındaki Gayr-i Müslim nüfusu, Ermeniler meydana getirdi. Kazada Rum nüfus meskûn değildi. Kasaba haricindeki Gayr-i Müslim nüfusu, Museviler meydana getirdi. Museviler, II. Abdülhamit Döneminde Balkanlar’dan göç ederek, bir köyde iskân edildiler. Kasabada Ermenilere ait bir kilise ile bir mektep vardı.

Sivrihisar kazasında tarım, hayvancılık, dokumacılık, dericilik ve demircilik temel üretim ve imalat sektörlerini oluşturdu. Kaza dâhilinde keşfedilen ve işletilen maden mevcut değildi. Sivrihisar kasabasında kurulan bir hafta pazarı yoktu. Günyüzü nahiyesinin merkezi olan Kozağaç köyünde, pazartesi günleri bir panayır kurulmaktaydı. Sivrihisar kazasının ihracat iskeleleri; Biçer, Sarıköy ve Eskişehir istasyonları idi. Tiftik, yapağı, buğday ve arpa, kazanın başlıca ihracat ürünleriydi. Sivrihisar kazası ahalisinin, Eskişehir, Haymana, Mihalıççık, Aziziye kazaları ve vilayet merkezi Ankara ile ticari münasebetleri vardı. Kaza ahalisinin ticari münasebetlerinde Eskişehir ilk sırada yer almaktaydı.

Kaza merkezi olan Sivrihisar kasabasında ve Günyüzü nahiyesi merkezi olan Kozağaç köyünde, hükümet konağı vardı. Sivrihisar kasabadaki hükümet konağı yanında ayrıca hapishane mevcuttu. Sivrihisar kasabasında, Avrupa’dan ithal edilen çalar saatin bulunduğu bir tane de saat kulesi vardı.

Sivrihisar kazasında Müslüman Türkler yanında Ermeniler ile az sayıda Yahudi nüfus vardı. Sivrihisar kasabasında yaşayan Ermeni nüfusun, kasaba toplam nüfusuna oranı 1/3’tü. Yukarıda da belirtildiği üzere 1907 yılında kazanın toplam nüfusu, 16091 erkek, 16276 kadın Müslim, 2000 erkek, 2177 kadın Gayr-i Müslim idi. Musevi nüfusun miktarı 111′ i erkek, 73 ü kadın olmak üzere 184 kişi idi. -K1-

Salname-i Vilayet
(Ankara Salnamesi-Ankara il Yıllığı) 1325/1907

SİVRİHİSAR KAZÂSI

Kaymakam: Osman Nuri Bey – Mütemayiz 4. M
Naib: Mehmed Hulusi Efendi
Müftü: Ömer Lütfi Efendi
Mal Müdürü: Hüsameddin Efendi
Tahrirat Katibi: Mustafa Niyazi Efendi

MECLİS-İ İDARE-İ KAZA

Reis: Kaymakam Bey
Daimi Azalar
Naib: Mehmed Hulusi Efendi
Müftü: Ömer Lütfi Efendi
Mal Müdürü: Hüsameddin Efendi
Tahrirat Katibi: Mustafa Niyazi Efendi

Seçilmiş Azalar: Tevhid Bey Mustafa Efendi, Hacı Ağa Karabet Efendi

MAL KALEMİ

Mal Müdürü: Hüsameddin Efendi
Mal Müdür Muavini: Emin Efendi
Rafıki: Ziver Efendi
Sandık Emini: Karabet Efendi

MAHKEME-i ŞERiYYE

Naib: Mehmed Hulusi Efendi
Katib: Ali Efendi

MAHKEME-İ BiDAYE

Reis: Naib Efendi
Aza: Agob Ağa Aza: Ali Efendi
Savcı Muavini: Abdurrahman Efendi

DUYUN-U UMUMİYE

Memur: Şerafeddin Efendi
Katib: Hakkı Efendi

TELGRAF VE POSTA DAİRESİ

Müdür: Lütfi Efendi
Sarıköy Müdürü: Mazlum Efendi

NÜFUS KALEMİ

Memur: Mustafa Efendi
Baş Katib: Servet Efendi
Katib: Ali Efendi
2. Katib: Mehmed Efendi

ZİRAAT BANK DAİRESİ

Reis: Ali Efendi
Muhasebe Katibi: Mustafa Fevzi Efendi
Aza: İbrahim Bey
Aza: Hacı Çakır Ağa
Aza: Ahmed Efendi

BAZI MEMURLAR

Yetimler Müdürü: Halil İbrahim Efendi
Mukavelat Memuru: Hüseyin Efendi Orman
Ondalık Memuru: Arif Efendi
Orman Korucusu: Veli Efendi
Tapu Katibi: Ali Efendi

K2-

2 Numaralı Sivrihisar Şer’iyye Sicilinin içerisindeki fermanlardan anlaşılmaktadır ki, M. 1833-34/1841-42 yılları arasında, Osmanlı Devleti taşrasında hem asayişin sağlanması hem askeri uygulamalar hem de vergiler konusunda pek çok sorun yaşandığı ve bunlara çözüm yollarının arandığı görülmektedir. Her ne kadar devlet bu sorunlara çözüm odaklı bir yaklaşım sergilese de, işleyişle ilgili sıkıntıların yaşandığı da göze çarpan bir diğer husustur.

Anlaşıldığı üzere, taşrada yaşanan asayiş sorunları nedeniyle kazalar arası geçişler yasaklanmış ve bu geçişler belirli bir nizama bağlanmıştır. Kazalar arası geçişlerde uygulanmaya başlanan tezkire uygulaması çözüm olarak görülse de, görevlilerin tanıdıkları insanlara geçerli gerekçe olmadan tezkire vermeleri, insanların ticaret yapma vs. gibi bahanelerle tezkire almaları ya da usulsüz yollarla sahte tezkire temin etmeleri, tezkire uygulamasında çok başarılı olunamadığının açık bir göstergesidir. Ayrıca, işin vehametini ortaya koyan bir diğer husus ise, asayişi sağlamaları için görevlendirilen kavas vs. görevlilerin halktan zorla para talep etmeleri gibi nedenlerle bizzat kendilerinin asayişi bozmalarıdır.

Bu dönem içerisinde askeri alanda da, gerek asker eksiklerinin tamamlanması gerek askerilerin maaşları ve gerekse asker ihtiyaçlarını karşılamak için halktan alman vergiler gibi pek çok konuda uygulama ve düzenleme yapıldığını görmekteyiz. Yapılan bu düzenlemelerle birlikte yine işleyiş açısından sıkıntılar olduğu göze çarpmaktadır. İdarecilerin görevlerini kötüye kullanarak usulsüzlük yapmalarının yanı sıra, askerilerin, devlet tarafından kendilerine sağlanan gerekli ihtiyaç malzemelerini hor kullandıkları ya da bazı askerilerin hazine gelirlerini zimmetlerine geçirdikleri gibi hususlar göze çarpmaktadır.

Ticaret ya da vakıf konularında elimizde fazla bilgi olmamasına rağmen vergi konusunda elde ettiğimiz veriler bu konuda fikir sahibi olmamızı ve bazı çıkarımlarda bulunmamızı sağlamaktadır. Vergilerle ilgili, miktarları gösterir bir cetvel ortaya koyamasak da elimizdeki fermanlar en azından, ne tür verilerin ne şekilde alındığı, Tanzimat’la birlikte ne gibi yeniliklerin yapıldığı, vergileri ödeme koşulları, vergilerde yapılan usulsüzlükler gibi konulara ışık tutmamızı sağlamaktadır. Yine bu konuyla ilgili altı çizilmesi gereken en önemli hususlardan biri, 10 yaşında olan çocuğun mürailik hükmünü geçmiş sayılarak asıl cizye defterlerine kaydedilmesidir.

Ayrıca, İslam ve reayanın üzerindeki vergi yükü fazla olmasına ve halkın bu vergileri ödemekte zorluk çekmesine karşın, devletin iyi niyetli bir yaklaşımla ödemelerde kolaylık sağladığı, halkın gücünün hiç yetmemesi halinde bu miktarların hazineden karşılandığını görmekteyiz. Aynı zamanda, bazı görevliler halktan fazla vergi toplayarak, halkı zor duruma düşürmeleri gibi hususlar ortaya çıktığında halkın zararının devlet tarafından karşılandığı görülmektedir.

Tüm konulara genel olarak bakacak olursak, hem asayişin sağlanması hem askeri düzenlemelerin yapılması hem de vergilerle ilgili konularda yapılan düzenlemelerde, bu dönemde her olay için ayrı ayrı yoklama defterlerinin tutulduğu, kazalar arası kaçak geçiş yapan insanların yakalanması, kaçak askerilerin belirlenmesi ve vergilerde yapılan usulsüzlüklerin telafi edilmesi gibi nedenlerle sık sık nüfus sayımı yapıldığı da atlanmaması gereken konular arasındadır.

XIX. yüzyıl Osmanlı Devletinin dış siyasette sorunlar yaşadığı, sıkıntıların üstesinden gelebilmek için pek çok alanda reformlar başlattığı bir dönemdir. Burada görülmektedir ki, Osmanlı Devleti bu dönemde sadece dışarıda değil, aynı zamanda içeride de pek çok sorunla mücadele etmiştir. Herhangi bir ihmal söz konusu mudur, bunu söylemek elbette mümkün değil, ancak her ne kadar kimi memurlar görevlerini kötüye kullansalar da devlet tarafından, yaşanan sıkıntıların tek tek gözden geçirilerek hepsine çözüm bulunmaya çalışıldığı da yadsınamayacak bir gerçektir.

Kaynaklar:
1- GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE SİVRİHİSAR
Sivrihisar Belediyesi Kültür Yayınları -2-
2- Orhan Keskin – BÜTÜN YÖNLERİYLE SİVRİHİSAR sh. 47

Add Comment

Click here to post a comment

dizi
logo
sivrihisar sehrengizi 1 - Sivrihisar Kazâsı